Ktoś prosi o przysługę. Zanim sprawdzisz kalendarz, już mówisz „jasne”. Dopiero później zaczyna się przesuwanie własnych spraw i złość, której nie wypada okazać, bo przecież sam się zgodziłeś. Taka sytuacja nie wymaga od razu wielkiej opowieści o asertywności. Warto zacząć od niewielkiej zmiany: nie odpowiadać natychmiast, jeśli nie znasz odpowiedzi.
„Sprawdzę i dam znać jutro” jest pełnym zdaniem, pod warunkiem że rzeczywiście wrócisz z decyzją. Daje czas na ocenę zobowiązań i uniknięcie zgody udzielanej tylko po to, by zakończyć niezręczny moment. Osoba prosząca może być rozczarowana odmową. To nie przesądza jeszcze, że zrobiłeś coś niewłaściwego.
Granica powinna mówić, co możesz zrobić lub na co się nie zgadzasz. „Nie odbiorę telefonu podczas spotkania, oddzwonię po siedemnastej” jest czytelniejsze niż oczekiwanie, że inni domyślą się twojego zmęczenia. Nie obiecuj alternatywy, jeśli jej nie masz. Propozycja innego terminu ma sens wtedy, gdy rzeczywiście chcesz i możesz pomóc.
Nadmierne uzasadnianie czasem otwiera negocjacje, których nie zamierzałeś prowadzić. Każdy podany powód można próbować podważyć: spotkanie przełożyć, sen skrócić, pracę wykonać później. W zwykłych sprawach osobistych wystarczy uprzejma, konkretna odmowa. Przy obowiązkach zawodowych, opiekuńczych czy wynikających z umowy sytuacja jest inna. Samo nazwanie czegoś granicą nie usuwa zobowiązania i nie rozwiązuje konfliktu interesów.
W bliskich relacjach przydaje się rozmowa o podziale obciążeń. Jeśli jedna osoba regularnie odpoczywa, ponieważ druga zawsze przejmuje resztę, potrzebna jest zmiana ustaleń. Nie wszystko można załatwić pojedynczym „nie”. Bywa, że trzeba wspólnie zdecydować, z czego zrezygnować, komu powierzyć zadanie albo jak zapewnić przerwę obojgu.
Poczucie winy po odmowie może się pojawić mimo rozsądnej decyzji. Zamiast traktować je od razu jako dowód krzywdy, sprawdź fakty. Czy wcześniej coś obiecałeś? Czy druga osoba została bez koniecznej pomocy? Czy odmówiłeś z szacunkiem? Odpowiedzi mogą prowadzić do korekty, przeprosin albo po prostu do wytrzymania dyskomfortu. Każda z tych możliwości istnieje.
Jeżeli druga osoba reaguje groźbami lub przemocą, nie zakładaj, że wystarczy lepiej sformułować komunikat. W takiej sytuacji potrzebne może być wsparcie i plan bezpieczeństwa. Przy zwykłej prośbie możesz natomiast zacząć skromnie: zrobić chwilę przerwy, zajrzeć do kalendarza i odpowiedzieć zgodnie z tym, co rzeczywiście jest w nim możliwe.
